>
Fa   |   Ar   |   En
   تداوم نشانه‌ها و بقایای معماری مهری قفقاز در کلیساهای ارمنستان و گرجستان  
   
نویسنده جوادی شهره
منبع باغ نظر - 1393 - دوره : 11 - شماره : 31 - صفحه:33 -44
چکیده    ارامنه، آریایی و هم‌نژاد ایرانیان هستند که به جهت اعتقادی اشتراکات زیادی دارند، از جمله پرستش ایزدان مهر، اناهیتا و اهورامزدا که معمولاً در بلندی‌ها به نیایش آنان می‌پرداختند. رسم برپایی معابد برفراز کوه‌ها و تپه‌‌ها و تبدیل آن به کلیسا و صومعه‌های قرون اولیه مسیحی از این باورها برخاسته چنان‌که نمونه‌های آن در زیارتگاه‌های بی‌شماری بر تپه‌ها و کوه‌ها وجود دارد که پیشینه آنان به گذشته‌های دور و زمان نیایش مهر و اناهیتا و زرتشت باز می‌گردد. در زمان هخامنشیان ایزدان سه‌گانه پرستیده می‌شدند ... در زمان پارتیان نیز مورد توجه دین عمومی و حتی دین رسمی بوده‌اند، اگرچه ما متونی موید این امر در ایران نداریم اما مدارک کتبی نسبت به وجود آن در ارمنستان به دست آمده است. میترا در ارمنستان از ایزدان بسیار محبوب و مورد علاقه و احترام فراوان بوده که معابد بسیار و برجا مانده از مهرپرستی پس از مسیحیت در شرق ارمنستان اهمیت و حضور مهر را در این منطقه تایید می‌کند. در زمان ساسانیان و با رونق گرفتن آیین زرتشت، میترا در ردیف یکی از ایزدان آمده، در مهریشت می‌بینیم که چگونه بی آنکه خبری از میترای کبیر هخامنشی و اشکانی باشد،‌ میترا با هویتی زیباتر، با هزار گوش و هزار چشم قدم به عرصه وجود می‌گذارد. سرزمین قفقاز به خصوص ارمنستان از مناطق مهم پرستش میترا پیش از مسیحیت بوده است. بنا به نظر مشهور پژوهشگران، ارمنستان اولین جایگاه رسمی شدن مسیحیت است و قدیمی‌ترین کلیسای حکومتی جهان (سنت اچمیادزین3، قرن 4 میلادی) در آنجاست . صومعه های قدیمی که در نقاط کوهستانی و بر بلندی بنا شده اند نشانه هایی از نیایشگاه های باستان را در خود دارند . آنها دارای آثار مهمی از معماری معابد میترایی هستند که اگرچه تبدیل به کلیسا شده‌اند، اما نمونه‌های بسیار اصیل و بکر از تحول مهرپرستی به مسیحیت را به نمایش می‌گذارند. در میان بناهای مذهبی موجود در منطقه قفقاز طی بررسی‌های میدانی آثاری کهن از بازیلیک‌ها (کلیساهای اولیه) و نیایشگاه‌های غاری جلب نظر کردند. مهرابه های غاری گغارد در نزدیک ایروان، پایتخت ارمنستان نشانه مهمی است که حضور قوی این آیین را در شکل ابتدایی و خالص اولین نیایشگاه ها و تبدیل آن به کلیسا نشان می دهد. فضای غاری کلیسای گغارد در دل صخره های عظیم از کهن ترین نمونه‌های کلیسا در مجاورت غار معبد است که دارای نشانه های مهم چشمه داخل شبستان غاری، پنجره رو به شرق، مذبح و مهراب است. بقایای نیایشگاه باستانی اوپلیستیخه در گرجستان و مهرابه کلیسای قرن چهارم بر فراز تپه ای در همین مکان از نمونه های دیگری است که حضور اولیه آیین مهر و تداوم و دگردیسی آن در مسیحیت را نشان می دهد. این مقاله براساس مطالعات کتابخانه‌ای و برداشت‌های میدانی در سفر علمی - پژوهشی به منطقه قفقاز و تجزیه و تحلیل یافته‌ها از طریق روش تحقیق اکتشافی تنظیم شده است.
کلیدواژه Georgia ,Armenia ,Church ,Mithraeum ,Christianity ,Mithra ,گرجستان ,ارمنستان ,کلیسا ,مهرابه ,مسیحیت ,مهر
آدرس دانشگاه تهران, دکتری تاریخ هنر استادیار دانشکده هنرهای زیبا و مدیر گروه علوم و تاریخ هنر مرکز پژوهشی نظر, ایران
پست الکترونیکی javadi1336@gmail.com
 
 

Copyright 2015
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved