>
Fa   |   Ar   |   En
   نقش درخت سرو و معانی نمادین آن در نگاره‌هایی از شاهنامه تهماسبی  
   
نویسنده آل ابراهیم دهکردی صبا
منبع باغ نظر - 1395 - دوره : 13 - شماره : 45 - صفحه:105 -114
چکیده    درخت همواره در اعتقادات و فرهنگ‌های مختلف جایگاه ویژه و ارزش و تقدسی خاص دارد. ایرانیان نیز به درختان احترام بسیار می‌گذاشتند. از جمله درختانی که نزد مردم ایران دارای مفاهیم رمزی و نمادین و دارای قدرت اساطیری بوده، سرو است که همواره مورد توجه شاعران و ادیبان در دوره‌های مختلف به ویژه سده‌های چهارم و پنجم هجری قرار داشته است. حکیم ابوالقاسم فردوسی از شاعرانی است که از تمامی گیاهان به ویژه سرو و مفاهیم نمادین آن استفاده کرده، با توجه به انواع گوناگونش صفات بسیاری را منتسب به آن دانسته و با بهره جستن از آن توصیفات دل انگیزی از طبیعت و انسان‌ها داشته است. شاهنامه تهماسبی به عنوان یک شاهکار هنر نگارگری همین مفاهیم نمادین و رمزگونه را در نگاره‌های خویش به تصویر کشیده است. تاکنون هیچ پژوهش مستقلی درباره بررسی نقش درخت سرو در نگاره‌های این شاهنامه انجام نگرفته است. بررسی و تحلیل دقیق نگاره‌های این شاهنامه نیازمند نمادشناسی گیاهان و به ویژه درخت سرو در آنهاست. نوشتار حاضر پاسخی است به این سوالات : آیا درخت سرو در این نگاره‌ها نقش تعیین کننده‌ای دارد و نیز میزان ارتباط این عنصر با دیگر عناصر تصویر تا چه حد است؟ فرضیه حاکی از آن است که سرو هم از لحاظ بصری و هم نمادین نقش موثری در تصویر دارد و میزان ارتباطش با پهلوانان و و شخصیت‌های برجسته نگاره بسیار زیاد است. روش تحقیق به شیوه تحلیلی و توصیف تعدادی از مهم‌ترین نگاره‌های این شاهنامه با استناد به متون نمادشناسی و منابع دیگر است. نتایج پژوهش نشان میدهد که نگارگر ایرانی با توجه به نمادهای طبیعت با به کار بردن نمادهای دیگر از جمله آب، کوه، سنگ و درختان دیگر در کنار سرو معانی و مفاهیم نمادین آن و نیز ارتباط او با قهرمانان و شخصیت‌های نگاره اش را پررنگ تر و زیباتر جلوه داده است. همچنین در این نگاره‌ها سرو نماد نامیرایی، مردان بزرگ، جاودانگی، عظمت، نیکی، آزادی و آزادگی است.
کلیدواژه شاهنامه، نگارگری، درخت سرو، نماد
آدرس دانشگاه پیام نور, گروه هنر, ایران
پست الکترونیکی saba_dehkordi@yahoo.com
 
 

Copyright 2015
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved