>
Fa   |   Ar   |   En
   پیوندهای هنر و سیاست در عصر قاجار و پیامدهای‌آن  
   
نویسنده علیزاده بیرجندی زهرا ,ناصری اکرم
منبع باغ نظر - 1395 - دوره : 13 - شماره : 42 - صفحه:67 -78
چکیده    در بررسی تاریخ هنر عصر قاجار افزون بر عناصر زیبایی‌شناختی آن، فرایندهای اجتماعی، تاریخی و سیاسی موثر در شکل‌گیری این آثار نیز باید مد نظر قرار گیرند. این‌گونه بررسی‌ها به هیچ وجه از ارزش آثار هنری نمی‌کاهد، بلکه سهم عناصر فرازیباشناختی را در آثار هنری نشان می‌دهد. شواهد تاریخی عصر قاجار نمودهایی از تاثیر سیاست در هنر این دوران به ویژه سیاستگذاری‌های نخبگان حکومتی1 را بر ما آشکار می‌سازد. عناوین مناصب دولتی، فرامین، اعلان‌ها، بخش‌نامه‌های حکومتی و مضامین سیاسی آثار هنری شاهد این مدعاست. در نیمه دوم حکومت قاجاریه، رشد اندیشه‌های نوگرایی، فضایِ گفتمانی تازه‌ای را پدید آورد که این تحول گفتمانی تاثیر بسزایی در ظهور سبک‌های هنری و پیدایی سبک‌های تلفیقی داشت. توجه به تعاملات هنر و سیاست و تحلیل عوامل موثر در شکل‌گیری آثار هنری از جمله موضوعاتی است که کمتر مورد توجه پژوهشگران این حوزه قرار گرفته‌؛ به طوری که در میان عوامل تاثیرگذار بر خلق آثار هنری، سیاستگذاری‌های حاکمیت نقش تعیین‌کننده‌ای را ایفا کرده است. دو پرسش اساسی که مقاله حاضر در راستای پاسخگویی به آن شکل گرفته، چگونگی مناسبات هنر و سیاست در عصر قاجار و عوامل موثر بر این مناسبات است. مقاله حاضر بر آن است تا با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، نحوه برخورد نخبگان حکومتی با هنرمندان، آثار هنری و پیامدهای ناشی از آن را مورد بررسی قرار دهد. این نوشتار نیز در بُعد نظری از مناسبات دانش و قدرت در اندیشه میشل فوکو الهام گرفته است. لذا بنا بر نظریه و دیدگاه فوکو در مناسبات دانش و قدرت، روابط هنر و سیاست مورد تحلیل واقع شده است. دستاوردهای این پژوهش نشانگر تعاملات سیاست و هنر در قالب حمایت‌های سیاست از هنر و در مواردی نیز تقابل هنر و سیاست است که نمودهای این تقابل را در مضامین انتقادی آثار هنری می‌توان یافت.
کلیدواژه هنر، قاجار، فتحعلی‌شاه، ناصرالدین‌شاه، سیاست
آدرس دانشگاه بیرجند, گروه تاریخ, ایران, دانشگاه فردوسی مشهد, ایران
پست الکترونیکی akram.naseri@stu.um.ac.ir
 
 

Copyright 2015
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved